بطور کلی اختراعات به ۳ دسته تقسیم میشوند:
• علمی- فناوری که شامل راه اهن، واکسیناسیون، بمب اتمی، آنتی بیوتیک، تلفن هوشمند و اینترنت است.
• سیاسی- اجتماعی مثل قوانین و نهاد ها که شیوه های رفتار اجتماعی را تعیین می کند.
• انسان گرایانه یا فرهنگی که به طور کامل فرهنگ را دربر میگیرد. مثلا در حوزه ی زبان شناسی، بسیاری از الفبا اختراع شده است، همچنین از اختراعات هنرمندان میتوان به ایجاد سبک موسیقی، نقاشی رنگ روغن، عکاسی و سینما اشاره کرد.
در ادامه ی مقاله به مراحل ثبت اختراع و قوانین مربوط به آن می پردازیم.

قانون ثبت اختراعات

ماده ی ۱؛ اختراع، نتیجه ی تفکر خلاقانه ی فردی است که برای اولین بار فراورده ی خاصی را تهیه می کند و به یک عملکرد و نتیجه ی منحصر به فرد دست می یابد و مشکلی را در یک حرفه ی خاص حل میکند. ذهن باز و کنجکاو به مخترع اجازه میدهد که فراتر از آنچه وجود دارد را ببیند.
ماده ی ۲؛ اختراعی قابل ثبت است که:
• جدید و کابردی باشد و در هیچ کجای دنیا بصورت شفاهی یا کتبی افشا نشده باشد
• حاوی ابتکار باشد و اختراع ما برای افراد بدیهی نباشد
• کاربرد صنعتی داشته باشد. قابل استفاده در صنعت بوده و حلال مشکل در آن باشد
ماده ی ۳؛ گواهینامه ی اختراع، سندی است که اداره ی مالکیت صنعتی برای حمایت از اختراع صادر میکند و دارنده ی ان میتواند از حقوق صنعتی بهره مند شود.
ماده ی ۴؛ اختراعات غیر قابل ثبت عبارتند از:
• کشفیات،نظریه های علمی،روش های ریاضی و آثار هنری
• طرح ها و قواعد انجام کار تجاری و سایر فعالیت های ذهنی و اجتماعی
• روش های تشخیص و معالجه ی بیماری های انسان یا حیوان ( این قانون شامل فرآورده های منطبق با تعریف اختراع و مورد استفاده در روش های مزبور نمی باشد)
• منابع ژنتیک و اجزاء ژنتیک تشکیل دهنده ی آن ها و همچنین فرآیندهای بیولوژیک تولید آن ها
• آنچه قبلا در فنون و صنایع پیش بینی شده باشد.
• اختراعاتی که بهره برداری از آن ها خلاف موازین شرعی یا نظم عمومی و اخلاق حسنه باشد.

مراکز قانونی ثبت اختراع

مرکز مالکیت معنوی

زیرمجموعه ی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور می باشد و یک نهاد قانونی ثبت اختراع در ایران است. برای بررسی فرایند های ثبت اختراع باید به وبسایت این مرکز مراجعه کرد و در انتظار دریافت ابلاغیه بود.

کنوانسیون پاریس

افرادی که قصد ثبت اختراع خود را در سطح بین المللی دارند باید با مراکز بین المللی از جمله کنوانسیون پاریس ارتباط بگیرند.
ثبت اختراع بین المللی از این طریق به این صورت است که مخترع بعد از گذشت ۱۲ ماه از ثبت اختراع در کشور خود، این کار را عینا در یکی از کشور های دیگر انجام دهند.
ایران سالهاست که به این کنوانسیون ملحق شده.

سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO)

این سازمان دارای سابقه طولانی در زمینه ثبت اختراع متعدد و حمایت از مخترعین است. ایران حدود ۲۰ سال عضو این سازمان است و افراد می توانند برای ثبت اختراع خود از این سازمان بهره ببرند.

معاهده PCT

بسیاری از افراد از این روش برای ثبت اثر خود استفاده میکنند زیرا مدت زمان بیشتر از ۱۲ ماه را در اختیار افراد میدهد و همچنین از احتمال سرقت اثر خود جلوگیری می کنند.
این معاهده تحت حمایت سازمان جهانی مالکیت فکری است و دفتر اصلی ان در سوئیس قرار دارد.

مدارک و ضمائم لازم برای ثبت اختراع

۱ـ تکمیل اظهارنامه بر اساس فرم آنلاین در وبسایت مالکیت صنعتی

۲ـ توصیف اختراع با جزئیات کامل و شامل نکات زیر:

• عنوان اختراع بطوریکه در اظهارنامه ذکر شده است.
• زمینه ی فنی اختراع مربوط
• مشکل فنی و بیان اهداف
• شرح وضعیت دانش قبلی و سابقه ی پیشرفت هایی که در ارتباط با اختراع، ادعا هایی وجود دارد.
• ارائه ی راه حل برای مشکل فنی موجود همراه با شرح دقیق
• توضیح نقشه ها و نمودار ها
• بیان واضح مزایای اختراع ادعایی
• ذکر صریح کاربرد
• توضیح دست کم یک روش اجرایی برای بکارگیری اختراع

۳ـ ادعا های اختراع: عناصر اختراعی را که حمایت از آن درخواست شده، درچارچوب مشصهمه فنی تعیین کند و شامل ویژگی های زیر باشد
الف) معقول بودن تعداد آنها.
ب) فراتر از اطلاعات افشا شده نباشد.
ج) بیان ویژگی های فنی مثبت

۴ـ خلاصه ای از توصیف اختراع: شامل ۷۰ تا ۲۰۰ کلمه باشد و در صورت لزوم شامل معادلات ریاضی یا فرمول های شیمیایی باشد.

۵ـ ترسیم نقشه ها: با وضوع و شفافیت کامل باشد، هیچ توضیحاتی در نقشه وجود نداشته باشد، تمامی عناصر نقشه دارای مقیاس بوده و تا حد امکان بصورت عمودی باشد و…

۶ـ مدارک هویت متقاضی:

• اشخاص حقیقی: کپی شناسمنامه و کپی کارت ملی
• اشخاص حقوقی: آخرین روزنامه رسمی دلیل مدیریت کپی شناسنامه و کارت ملی صاحبان امضاء

۷ـ مدارک مثبت هویت مخترع: ارائه ی کپی کارت ملی و کپی شناسنامه

۸ـ درخواست کتبی مبنی بر عدم ذکر نام مخترع – درصورتی که مخترع تمایلی به ذکر اسم خود ندارد.

۹ـ استفاده از حق تقدم: متقاضیان میبایست برای استفاده از مزایای حق تقدم مدارک مربوطه را همزمان با اظهار نامه ظزف ۱۵ روز تسلیم کنند.

۱۰ـ رسید مربوط به پرداخت هزینه های قانونی

بعد از ثبت اظهارنامه درخواست فرد بررسی می شود. کارشناسان طبق اظهارنامه مربوطه نسبت به پذیرش یا رد اثر اقدام میکنند.
• رد اثر:
ممکن است کارشناس مربوطه، اثر را فاقد الزامات قانونی برای ثبت اختراع بداند که یکی از مهم ترین دلایل آن تکراری بودن اختراع است.
• برطرف کردن نقص:
گاهی اوقات اظهارنامه ی ثبت اختراع فرد رد نمیشود و از فرد خواسته می شود که ایرادات احتمالی را برطرف کند. درصورتی که اظهارنامه برخلاف مقررات باشد، رد می شود.
• ابلاغیه ی ثبت اختراع:
اگر اظهارنامه منطبق با استاندارد ها باشد و کارشناسان آن را تایید کنند، ابلاغیه ثبت اختراع برای فرد صادر می شود. بعد از آن تا ۳۰ روز فرصت پرداخت هزینه ی ثبت اختراع و انجام دیگر مراحل اداری به فرد داده می شود.

مزایای ثبت اختراع

۱ـ امتیاز مثبت برای استخدام
۲ـ امکان استفاده از تسهیلات و مزایای ارائه شده برای شرکت های فناور و دانش بنیان
۳ـ تسهیل در پذیرش برای ادامه ی تحصیل در خارج از کشور
۴ـ تسهیلات اعطایی برای خدمت سربازی
۵ـ امکان بهره برداری از مزایای بنیاد ملی نخبگان
۶ـ امکان فروش دانش فنی
۷ـ امکان دریافت تسهیلات و مزایای صندوق حمایت از پژوهشگران کشور

اشکال مختلف حمایت از اختراع

پس از ثبت اثر، به دو صورت از اختراع حمایت میشود:
۱ـ حمایت ایجابی: به دارنده حق میدهد که از خلاقیت و تلاش ذهنی خود بهره ببرد
۲ـ حمایت سلبی: دیگران را مکلف میکند که به این حقوق حاصل از آفرینش فکری، احترام گذاشته شود و مانع از هرگونه نقص، حق بدون اجازه ی مالک این حقوق بشود.
بنابراین، مخترع حق انحصاری نسبت به مواردی از جمله ساخت، صادرات، واردات، عرضه برای فروش، استفاده از فراورده و کالاهایی که مستقیما از طریق فرایند بدست می آید را دارد.